საქართველო-აზერბაიჯანის სარკინიგზო საზღვარზე ტვირთის გატარების დრო 2-ჯერ შემცირდება
საქართველოსა და აზერბაიჯანს შორის სარკინიგზო ტვირთების გადაადგილება მნიშვნელოვნად უნდა დაჩქარდეს. ორი ქვეყნის რკინიგზებმა გადაწყვიტეს, შეამცირონ დუბლირებული ტექნიკური პროცედურები, დანერგონ მონაცემების რეალურ დროში ელექტრონული გაცვლა და ტვირთმატარებლები საზღვარზე უფრო მოქნილი სისტემით გაატარონ.
ახალი მოდელის შედეგად სატვირთო მატარებლების საზღვრის გადაკვეთისა და ტრანზიტის დრო შესაძლოა ორჯერ შემცირდეს. ცვლილება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია საქართველოსთვის, რადგან გარდაბანი და აზერბაიჯანის ბოიუქ-ქესიქის სადგური შუა დერეფნის სარკინიგზო მარშრუტის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან მონაკვეთს წარმოადგენს.
რა შეიცვლება საქართველო-აზერბაიჯანის სარკინიგზო საზღვარზე?
აქამდე აზერბაიჯანიდან საქართველოს მიმართულებით მოძრავი ვაგონების ტექნიკური შემოწმება ორ სხვადასხვა სადგურზე ტარდებოდა: ჯერ ბოიუქ-ქესიქში, შემდეგ კი გარდაბანში. ერთსა და იმავე შემადგენლობაზე განმეორებითი პროცედურები დამატებით დროს მოითხოვდა და საზღვარზე ტვირთმატარებლების გაჩერებას ახანგრძლივებდა.
ახალი შეთანხმების მიხედვით, აზერბაიჯანიდან საქართველოს მიმართულებით მოძრავი ვაგონები ტექნიკურ შემოწმებას მხოლოდ ბოიუქ-ქესიქის სადგურზე გაივლიან. საქართველოდან აზერბაიჯანის მიმართულებით კი შესაბამისი პროცედურა თბილისის სარკინიგზო კვანძში შესრულდება.
ამგვარად, გარდაბანსა და ბოიუქ-ქესიქში ერთი და იმავე ოპერაციების გამეორება აღარ იქნება საჭირო. მხარეების განცხადებით, ახალი საოპერაციო მოდელი უკვე წარმატებით გამოიცადა სატესტო რეჟიმში.
ელმავლები შემადგენლობის დაშლის გარეშე იმოძრავებენ
ცვლილების კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ნაწილი აზერბაიჯანის რკინიგზის, ADY-ის, ელექტრომავლებს უკავშირდება.
მიღებული გადაწყვეტილებით, ADY-ის ელექტრომავლები ბოიუქ-ქესიქი-თბილისი-ბოიუქ-ქესიქის მარშრუტზე მატარებლის შემადგენლობის დაშლის გარეშე იმოძრავებენ. ეს ნიშნავს, რომ საზღვარზე შემცირდება ლოკომოტივის შეცვლასთან, ვაგონების ხელახლა დაჯგუფებასთან და შემადგენლობის მომზადებასთან დაკავშირებული დამატებითი ოპერაციები.
ლოგისტიკაში თითოეული ასეთი პროცედურა არა მხოლოდ დროს, არამედ სამუშაო რესურსს და ინფრასტრუქტურის გამოყენებასაც მოითხოვს. ზედმეტი გაჩერებების გაუქმება კი ტვირთის მოძრაობას უფრო უწყვეტსა და პროგნოზირებადს გახდის.
მონაცემები რეალურ დროში გაცვლიან
საქართველოსა და აზერბაიჯანის რკინიგზები ასევე გეგმავენ მატარებლებისა და ტვირთების შესახებ ინფორმაციის რეალურ დროში ელექტრონულად გაცვლას.
მხარეები მუშაობენ საკუთარი საინფორმაციო სისტემების, ასევე საბაჟო და სხვა სახელმწიფო უწყებების ციფრული პლატფორმების უფრო ღრმა ინტეგრაციაზე. შედეგად, ტვირთის მონაცემების გადამოწმება და შესაბამისი დოკუმენტების დამუშავება მატარებლის საზღვარზე მისვლამდე ან მისი გადაადგილების პარალელურად იქნება შესაძლებელი.
ციფრული მონაცემების წინასწარი გაცვლა სარკინიგზო გადაზიდვებისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან დოკუმენტაციაში აღმოჩენილმა მცირე შეუსაბამობამაც კი შეიძლება მთელი შემადგენლობა შეაფერხოს. ინფორმაციის ერთიან სისტემაში დამუშავება ამცირებს შეცდომების, განმეორებითი კომუნიკაციისა და დამატებითი ლოდინის რისკს.
რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი საქართველოსთვის?
საქართველო შუა დერეფნის ერთ-ერთი საკვანძო ქვეყანაა. ეს მარშრუტი ცენტრალურ აზიასა და ჩინეთს კასპიის ზღვის, აზერბაიჯანისა და საქართველოს გავლით თურქეთთან და ევროპასთან აკავშირებს.
დერეფნის კონკურენტუნარიანობა მხოლოდ სარკინიგზო ინფრასტრუქტურაზე არ არის დამოკიდებული. გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს საზღვარზე გატარებულ დროს, საბაჟო პროცედურებს, ინფორმაციის გაცვლას, ლოკომოტივების ხელმისაწვდომობასა და სხვადასხვა ქვეყნის ოპერატორებს შორის კოორდინაციას.
მსოფლიო ბანკის შეფასებით, შესაბამისი ინვესტიციებისა და საოპერაციო გაუმჯობესებების შემთხვევაში შუა დერეფანში ტვირთბრუნვა 2030 წლისთვის შესაძლოა გასამმაგდეს, ხოლო საერთო სატრანზიტო დრო განახევრდეს. ორგანიზაცია ციფრულ ინტეგრაციასა და მონაწილე ქვეყნებს შორის კოორდინაციას დერეფნის განვითარების ერთ-ერთ ძირითად პირობად ასახელებს.
საქართველო-აზერბაიჯანის საზღვარზე დუბლირებული პროცედურების გაუქმება სწორედ ამ მიმართულებით გადადგმული პრაქტიკული ნაბიჯია.
რას მიიღებენ იმპორტიორები და ექსპორტიორები?
ცვლილება დადებითად შეიძლება აისახოს იმ კომპანიებზე, რომლებიც აზერბაიჯანიდან, ცენტრალური აზიიდან, ჩინეთიდან ან თურქეთიდან საქართველოს გავლით ტვირთის სარკინიგზო გადაზიდვას იყენებენ.
ძირითადი მოსალოდნელი შედეგებია:
- საზღვარზე ტვირთმატარებლების ნაკლები გაჩერება;
- ტრანზიტისა და მიწოდების დროის შემცირება;
- ჩამოსვლის დროის უკეთ პროგნოზირება;
- სარკინიგზო შემადგენლობების უფრო ეფექტიანად გამოყენება;
- დაგვიანებასთან დაკავშირებული საოპერაციო ხარჯების შემცირება;
- საქართველოს გავლით მარშრუტის კონკურენტუნარიანობის ზრდა.
საერთაშორისო ტვირთის გადაზიდვისას ბიზნესისთვის მხოლოდ დაბალი ტარიფი არ არის მნიშვნელოვანი. ხშირად არანაკლებ მნიშვნელოვანია იცოდეს, როდის მივა ტვირთი დანიშნულების ადგილამდე და რამდენად მაღალია საზღვარზე მოულოდნელი შეფერხების რისკი.
ბაქო-თბილისი-ყარსის რკინიგზის როლი
საქართველო-აზერბაიჯანის საზღვარზე პროცესების დაჩქარება ბაქო-თბილისი-ყარსის სარკინიგზო ხაზის მოდერნიზაციის გაგრძელებადაც შეიძლება ჩაითვალოს.
2024 წელს საქართველოს ტერიტორიაზე გამავალი 184-კილომეტრიანი მონაკვეთის მოდერნიზაცია განხორციელდა. პროექტმა მოიცვა 13 სადგური, 55 ხიდი, რვა წევის ქვესადგური და სხვა სარკინიგზო ინფრასტრუქტურა. გამოქვეყნებული მონაცემებით, სამუშაოების შედეგად ხაზის წლიური სატვირთო გამტარუნარიანობა ერთი მილიონიდან ხუთ მილიონ ტონამდე გაიზარდა.
თუმცა მხოლოდ გამტარუნარიანობის გაზრდა საკმარისი არ არის. თუ მატარებელი საზღვარზე დიდხანს ჩერდება ან ინფორმაცია სხვადასხვა უწყებას შორის დაგვიანებით იცვლება, ინფრასტრუქტურის დამატებითი შესაძლებლობები სრულად ვერ გამოიყენება.
სწორედ ამიტომ ტექნიკური შემოწმებების ოპტიმიზაცია, ლოკომოტივების უწყვეტი მოძრაობა და ციფრული მონაცემების გაცვლა შუა დერეფნის ეფექტიანობისთვის ისეთივე მნიშვნელოვანია, როგორც ახალი ლიანდაგები და განახლებული სადგურები.
ნიშნავს თუ არა ეს, რომ ყველა შეფერხება გაქრება?
ტრანზიტის დროის ორჯერ შემცირება მნიშვნელოვანი პროგრესია, თუმცა შუა დერეფნის სრულად გამართულ მუშაობას სხვა კომპონენტებიც სჭირდება.
მარშრუტის ეფექტიანობაზე გავლენას კვლავ ახდენს კასპიის ზღვაზე გემების ხელმისაწვდომობა, პორტების დატვირთვა, საბაჟო სისტემების კოორდინაცია, ლოკომოტივებისა და ვაგონების რაოდენობა, ტარიფების ერთიანი პოლიტიკა და სხვადასხვა ქვეყნის ოპერატორებს შორის გრაფიკების შეთანხმება.
ამიტომ საქართველო-აზერბაიჯანის საზღვარზე ახალი წესების დანერგვა უნდა განვიხილოთ არა როგორც საბოლოო გადაწყვეტა, არამედ როგორც ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი შეფერხების მოხსნა.
რას ნიშნავს ცვლილება საქართველოს ლოგისტიკისთვის?
სასაზღვრო პროცედურების გამარტივება საქართველოს საშუალებას აძლევს, უფრო საიმედო სატრანზიტო ქვეყანა გახდეს ცენტრალურ აზიას, კასპიის რეგიონს, თურქეთსა და ევროპას შორის.
რაც უფრო სწრაფი და პროგნოზირებადია საქართველოს გავლით ტვირთის მოძრაობა, მით უფრო მაღალია ალბათობა, რომ საერთაშორისო გადამზიდავები და ტვირთის მფლობელები შუა დერეფანს ალტერნატიული მარშრუტების ნაცვლად აირჩევენ.
საქართველოსთვის ეს ნიშნავს სარკინიგზო ტვირთბრუნვის ზრდის შესაძლებლობას, ტერმინალების, საწყობების, პორტების, საბაჟო სერვისებისა და ადგილობრივი ლოგისტიკური კომპანიების დამატებით დატვირთვას.
ახალი შეთანხმების პრაქტიკული შედეგი მისი სრულმასშტაბიანი ამოქმედების შემდეგ გამოჩნდება. თუმცა დუბლირებული შემოწმებების გაუქმება და ციფრული ინფორმაციის გაცვლა უკვე მიუთითებს, რომ საქართველო და აზერბაიჯანი შუა დერეფნის განვითარებაში მხოლოდ ინფრასტრუქტურის გაფართოებაზე აღარ არიან ორიენტირებული. ყურადღება თანდათან საოპერაციო სიჩქარეზე, გამჭვირვალობასა და მიწოდების პროგნოზირებადობაზე გადადის.
