ანაკლიის პორტში ყველაფერი იცვლება: რა გადაწყვიტა საქართველოს მთავრობამ და რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი?
საქართველოს მთავრობამ ანაკლიის ღრმაწყლოვანი პორტის განვითარების მოდელი შეცვალა. პროექტი აღარ განხორციელდება ერთი სტრატეგიული ინვესტორის მონაწილეობით. ახალი გეგმის მიხედვით, პორტის ძირითადი ინფრასტრუქტურა სახელმწიფოს საკუთრებაში დარჩება, ხოლო ცალკეული ტერმინალების განვითარებასა და ოპერირებაში საერთაშორისო კომპანიები და ინვესტორები ჩაერთვებიან.
გადაწყვეტილება მას შემდეგ გამოცხადდა, რაც 2024 წელს შერჩეულმა ჩინურ-სინგაპურულმა კონსორციუმმა საბოლოო, სავალდებულო საინვესტიციო შეთანხმება ვერ გააფორმა. Ports Europe-ის ინფორმაციით, ეს ანაკლიის პორტის განვითარების სტრუქტურის უკვე მეოთხე მნიშვნელოვანი ცვლილებაა.
რას გულისხმობს „Landlord Port“ მოდელი?
„Landlord“ მოდელის შემთხვევაში სახელმწიფო ფლობს პორტის მიწას და ძირითად საზღვაო ინფრასტრუქტურას, მათ შორის აკვატორიას, ტალღმჭრელს, მისასვლელ გზებსა და სარკინიგზო კავშირებს.
კერძო კომპანიებს კი შეუძლიათ განავითარონ და მართონ კონკრეტული ტერმინალები, მაგალითად:
- საკონტეინერო ტერმინალი;
- ნაყარი ტვირთების ტერმინალი;
- სასაწყობე და ლოგისტიკური ინფრასტრუქტურა;
- სხვადასხვა ტიპის სპეციალიზებული სატვირთო ობიექტები.
საქართველოს ეკონომიკის სამინისტროს განმარტებით, ეს მოდელი სახელმწიფოს საშუალებას მისცემს, ანაკლიის პორტში ერთდროულად რამდენიმე ქვეყანასთან და საერთაშორისო კომპანიასთან ითანამშრომლოს. სახელმწიფოს პასუხისმგებლობაში იქნება ძირითადი პორტის, საგზაო და სარკინიგზო ინფრასტრუქტურის განვითარება, ხოლო ტერმინალებისთვის საჭირო ინვესტიციების მოზიდვა კერძო ოპერატორებისგან იგეგმება.
ასეთი მიდგომა ამცირებს პროექტის ერთ პარტნიორზე დამოკიდებულებას და ქმნის კონკურენტულ გარემოს სხვადასხვა საერთაშორისო ოპერატორისთვის.
რატომ შეიცვალა პროექტის განვითარების გეგმა?
2024 წელს საქართველოს მთავრობამ ანაკლიის პორტის კერძო პარტნიორად ჩინურ-სინგაპურული კონსორციუმის შერჩევა დააანონსა. მასში China Communications Construction Company და China Harbour Investment მონაწილეობდნენ. თავდაპირველი გეგმით, სახელმწიფო პროექტის 51%-ს შეინარჩუნებდა, ხოლო კერძო პარტნიორს 49%-იანი წილი ექნებოდა.
თუმცა მხარეებს შორის საბოლოო საინვესტიციო შეთანხმება არ გაფორმებულა. 2026 წლის ივლისში მთავრობამ განაცხადა, რომ ანაკლიის პორტი სახელმწიფოს საკუთრებაში დარჩება და პროექტი რამდენიმე საერთაშორისო პარტნიორის მონაწილეობით განვითარდება.
ახალი მოდელის პირობებში ჩინური კომპანიები მთლიანად არ გამოირიცხებიან. ეკონომიკის სამინისტროს განცხადებით, საქართველო კვლავ მიესალმება ინვესტიციებს ჩინეთიდან, ცენტრალური აზიის ქვეყნებიდან, აზერბაიჯანიდან და შუა დერეფნის სხვა მონაწილე სახელმწიფოებიდან. განსხვავება ისაა, რომ არც ერთ კონკრეტულ პარტნიორს პორტზე ექსკლუზიური გავლენა აღარ ექნება.
რა ეტაპზეა ანაკლიის პორტის მშენებლობა?
პორტის საზღვაო ინფრასტრუქტურის მშენებლობაზე პასუხისმგებელია ბელგიური კომპანია Jan De Nul. სამუშაოები მოიცავს პორტის აკვატორიის გაღრმავებასა და ტალღმჭრელის პროექტირებასა და მშენებლობას.
პროექტის მობილიზაციისა და კვლევის ეტაპები უკვე დასრულებულია. ადგილზე მიმდინარეობს სამშენებლო მასალების მობილიზება და ტალღმჭრელისთვის სპეციალური ბეტონის კონსტრუქციების წარმოება.
არსებული გეგმის მიხედვით, პირველი გემი ანაკლიის პორტში 2029 წლისთვის უნდა შევიდეს. პირველ ეტაპზე პორტის წლიური გამტარუნარიანობა დაახლოებით 600,000 TEU, ანუ სტანდარტული ოცფუტიანი კონტეინერი იქნება. ამავე ეტაპზე პორტმა წელიწადში დაახლოებით 8 მილიონი ტონა ტვირთი უნდა გადაამუშაოს.
რას ნიშნავს ანაკლიის პორტი საქართველოს ლოგისტიკისთვის?
ანაკლიის ღრმაწყლოვანი პორტის მთავარი უპირატესობა უფრო დიდი საკონტეინერო გემების მიღების შესაძლებლობაა. არსებული გეგმებით, პორტის სიღრმე დაახლოებით 16 მეტრი იქნება, რაც საქართველოს შავი ზღვის სანაპიროზე უფრო მაღალი ტვირთბრუნვისა და ახალი საზღვაო მარშრუტების განვითარების შესაძლებლობას შექმნის.
პორტის წარმატებით ამოქმედებამ შესაძლოა:
- გაზარდოს საქართველოს გავლით ტრანზიტული ტვირთების მოცულობა;
- გააძლიეროს კავშირი ცენტრალურ აზიასა და ევროპას შორის;
- შექმნას ახალი საზღვაო, სარკინიგზო და საავტომობილო მარშრუტები;
- გაზარდოს მოთხოვნა საწყობებზე, ტერმინალებსა და სადისტრიბუციო ცენტრებზე;
- გააჩინოს ახალი შესაძლებლობები ადგილობრივი გადამზიდველებისა და ლოგისტიკური კომპანიებისთვის;
- შეამციროს რეგიონში პორტების შეზღუდული გამტარუნარიანობით გამოწვეული შეფერხებები.
ანაკლიის მნიშვნელობა განსაკუთრებით იზრდება შუა დერეფნის, იგივე Middle Corridor-ის განვითარებასთან ერთად. ეს მარშრუტი ჩინეთსა და ცენტრალურ აზიას კასპიის ზღვის, აზერბაიჯანისა და საქართველოს გავლით ევროპასთან აკავშირებს.
მსოფლიო ბანკის შეფასებით, შესაბამისი ინფრასტრუქტურული და საოპერაციო გაუმჯობესებების შემთხვევაში, შუა დერეფნის ტვირთბრუნვა 2030 წლისთვის შეიძლება 11 მილიონ ტონამდე გაიზარდოს, რაც 2021 წლის მაჩვენებელთან შედარებით დაახლოებით სამმაგი ზრდაა. საჭირო ინვესტიციების გარეშე კი შესაძლო მოთხოვნა პროგნოზირებულ მაჩვენებელზე დაახლოებით 35%-ით დაბალი იქნება.
რა გამოწვევები რჩება?
პორტის მოდელის ცვლილება პროექტის გაგრძელების ახალ შესაძლებლობას ქმნის, თუმცა მისი წარმატება რამდენიმე ფაქტორზე იქნება დამოკიდებული.
მნიშვნელოვანია, რომ პორტის მშენებლობასთან ერთად დროულად განვითარდეს სარკინიგზო და საავტომობილო ინფრასტრუქტურა, მოიზიდონ გამოცდილი ტერმინალის ოპერატორები და წინასწარ გაფორმდეს შეთანხმებები მსხვილ ტვირთმფლობელებთან და საზღვაო ხაზებთან.
საჭირო იქნება ერთიანი ლოგისტიკური ეკოსისტემის შექმნაც, რომელიც პორტს საქართველოს რკინიგზასთან, საბაჟო სისტემებთან, საწყობებთან და საავტომობილო გადაზიდვებთან ეფექტურად დააკავშირებს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მხოლოდ ღრმაწყლოვანი ინფრასტრუქტურის არსებობა ტვირთების მოსაზიდად საკმარისი ვერ იქნება.
ახალი შესაძლებლობა საქართველოსთვის
ანაკლიის პორტის სახელმწიფო „Landlord“ მოდელზე გადასვლა ნიშნავს, რომ მთავრობა პროექტზე კონტროლს ინარჩუნებს, ტერმინალების განვითარებისთვის კი რამდენიმე საერთაშორისო პარტნიორის მოზიდვას გეგმავს.
თუ პორტი დაგეგმილ ვადებში ამოქმედდება და შესაბამისი საგზაო, სარკინიგზო და ციფრული ინფრასტრუქტურით იქნება მხარდაჭერილი, მას შეუძლია მნიშვნელოვნად გააძლიეროს საქართველოს როლი ევროპასა და აზიას შორის გადაზიდვებში.
ლოგისტიკური კომპანიებისთვის ეს ნიშნავს ახალ მარშრუტებს, უფრო დიდ სატვირთო ნაკადებს, საერთაშორისო პარტნიორობის შესაძლებლობებსა და ტექნოლოგიური ლოგისტიკური სერვისების მიმართ გაზრდილ მოთხოვნას.
Freigo ეხმარება ბიზნესებს საერთაშორისო და ადგილობრივი გადაზიდვების დაგეგმვაში, ოპტიმალური მარშრუტებისა და გადამზიდველების შერჩევასა და ტვირთის გადაადგილების მართვაში. დაგეგმეთ საკონსულტაციო შეხვედრა Freigo-ს გუნდთან და შეარჩიეთ თქვენი ტვირთისთვის ოპტიმალური ლოგისტიკური გადაწყვეტა.
